Öğretim Üyesi Teknokentte Nasıl Şirket Kurar? 4691 Sayılı Kanun ile Adım Adım Rehber

Teknokentlerdeki her altı firmadan biri akademisyen ortaklı. Anadolu Ajansı'nın 25 Ekim 2026'da aktardığı Bakanlık verilerine göre teknoloji geliştirme bölgelerindeki 13.673 firmanın 2.389'unda bir akademisyen ortak bulunuyor. Buna rağmen "Hocam, şirket kurabilir miyim?" sorusu üniversitelerde hâlâ en sık duyulan sorulardan biri. Cevap evet, ama belirli bir izne ve belirli bir sıraya bağlı.

Bu rehberde hukuki dayanağı, izin türlerini, başvuru adımlarını, istenen belgeleri, gelir ve fikri mülkiyet kurallarını ve sık yapılan hataları tek yerde topladık. Teknokent şirketinin vergi avantajlarını 4691 sayılı Kanun teşvikleri rehberimizde, hibe ve yatırım programlarını akademisyenler için girişim destekleri yazımızda ayrıntılı anlatıyoruz.

Öğretim üyesi şirket kurabilir mi?

Genel kural yasaktır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 28. maddesi memurların tacir veya esnaf sayılmalarını gerektiren faaliyetlerde bulunmasını, ticaret ve sanayi kuruluşlarında görev almasını yasaklar. Bu yasak devlet üniversitelerindeki öğretim elemanlarına 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 62. maddesi aracılığıyla uygulanır.

Aynı 28. madde "özel kanunlarda belirtilen görevler"i yasağın dışında tutar. Teknokentler için bu özel kanun 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu'dur. Yani akademisyen her yerde değil, teknoloji geliştirme bölgesinde ve izinle şirket kurabilir. Teknokent dışındaki bir şirket için bu istisna geçerli değildir.

4691 sayılı Kanun'un 7. maddesi ne diyor?

Akademisyen girişimciliğinin tek kanuni dayanağı 4691 sayılı Kanun'un 7. maddesinin üçüncü fıkrasıdır:

"Öğretim elemanları Üniversite Yönetim Kurulunun izni ile yaptıkları araştırmaların sonuçlarını ticarileştirmek amacı ile bu bölgelerde şirket kurabilir, kurulu bir şirkete ortak olabilir ve/veya bu şirketlerin yönetiminde görev alabilirler."

Bu cümleden üç pratik sonuç çıkar:

• İzni Üniversite Yönetim Kurulu verir. Kanun yalnızca ÜYK iznini arar. Bölüm görüşü, fakülte kararı ve rektör onayı gibi ara adımlar üniversitelerin kendi yönetmeliklerinden gelir.
• Amaç araştırma sonuçlarını ticarileştirmektir. İzin her türlü ticari şirket için değil, akademisyenin araştırmasıyla bağlantılı bir girişim için verilir.
• Kurucu ortaklık, sonradan ortaklık ve yöneticilik ayrı rollerdir. İzin dilekçesinde hangisini istediğinizi açıkça yazın. Yalnızca ortaklık izni varken sonradan müdür olmak sorun yaratır.

Kanun "öğretim elemanı" der. 2547 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre öğretim üyeleri, öğretim görevlileri ve araştırma görevlileri bu tanıma girer; dolayısıyla araştırma görevlileri de kanunun lafzı itibarıyla kapsamdadır. 7. madde 2016'dan beri değişmedi. 2025 ve 2026'daki kanun değişiklikleri teşvik tutarlarına ve fikri mülkiyet gelirine dokundu, izin rejimine dokunmadı.

Hangi izin türleri var?

7. madde aslında birbirinden farklı dört durumu düzenler. Bu dört durum sıkça birbirine karıştırılıyor:

Kanun saat, gün veya pay oranı sınırı koymaz. Bu ayrıntılar her üniversitenin "Öğretim Elemanlarının Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde Görevlendirilme ve Şirket Kurabilmelerine Dair Yönetmelik"inde yer alır ve birbirinden farklıdır. Örneğin Ondokuz Mayıs Üniversitesi tam zamanlı izin için en az 3 yıl fiili hizmet arar, izni 1 yıl için verir ve 1 yıl aylıksız uzatmaya imkân tanır. Gaziantep Üniversitesi yönetmeliği ise tam zamanlı aylıklı izin için en az 6 yıl hizmet şartı koyar. Bu yüzden "X yıl hizmetten sonra tam zamanlı izin alınır" diye herkes için geçerli bir kural yoktur; kendi üniversitenizin metnine bakmanız gerekir.

Adım adım: fikirden teknokentteki şirkete

Uygulamada güvenli sıra aşağıdaki gibidir. Bazı adımlar paralel yürüyebilir, ama şirketin tescili ve ortaklığın başlaması her zaman ÜYK izninden sonra gelir.

1. TTO ile ön görüşme. Fikrin hangi araştırmadan çıktığını ve üniversitede geliştirilmiş bir buluş, yazılım veya veri seti içerip içermediğini konuşun. Fikri mülkiyet sorusu en baştan netleşmelidir.
2. Teknokent ön başvurusu. Teknokentlerin çoğu henüz kurulmamış şirketler için de proje başvurusu alır. Örneğin Antalya Teknokent'in 2025 başvuru kılavuzu, kurulmamış bir firma için "planlanan ortaklık yapısı"nın girilmesine izin verir. Proje; Ar-Ge niteliği, yenilikçi yönü ve ticarileşme potansiyeli üzerinden değerlendirilir.
3. Üniversite izin dosyası. Dilekçeyi bölüm başkanlığı üzerinden verin. Tipik onay zinciri bölüm görüşü, fakülte veya enstitü yönetim kurulu kararı, ÜYK kararı ve rektör onayıdır. Bazı üniversiteler teknokent yönetici şirketinin görüşünü de ister.
4. Teknokent kabul yazısı. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği'ne göre projeler, en az üç üyeli ve iki üyesi öğretim elemanı olan bir Proje Değerlendirme Komisyonu tarafından incelenir. Ardından yönetici şirketin yönetim kurulu onay verir.
5. Şirket kuruluşu. ÜYK izni ve teknokent kabul yazısı elinizdeyken şirketi teknokent adresiyle MERSİS üzerinden kurun. Anadolu Üniversitesi TTO rehberi teknopark kabul yazısını kuruluş belgeleri arasında sayar.
6. Kira sözleşmesi ve proje onayı. Yönetici şirketle kira sözleşmesi imzalanır ve Ar-Ge veya yazılım projesi sisteme girilir. Teşvikler teknokente taşınmakla değil, onaylı proje ve bölgedeki fiilî faaliyetle kazanılır.
7. Düzenli bildirim. Personel ve proje bildirimlerini yönetici şirkete süresinde yapın. 4691 md. 5'e göre proje bittikten sonra süresinde yeni proje sunulmazsa veya bildirimler yapılmazsa kira sözleşmesi feshedilmiş sayılır.

Şirketiniz zaten kuruluysa sıra yine izinle başlar: hisse devri, sermaye artırımı ve sicil tescili izinden sonra yapılır. Kendi üniversitenize bağlı olmayan bir teknokentte de şirket kurabilirsiniz; izni yine kendi üniversitenizin ÜYK'si verir. Örneğin Gaziantep Teknopark başvurularında başka üniversitelerden akademisyenler de ÜYK kararıyla başvurabiliyor.

Üniversite izni için hangi belgeler istenir?

Belge listesi üniversiteye göre değişir, ama ortak bir çekirdek var. Anadolu Üniversitesi rehberinden ve ODTÜ teknokent görevlendirme sayfasından derlediğimiz tipik set şöyle:

• Rektörlüğe hitaben dilekçe: şirketin adı veya taslak unvanı, faaliyet konusu ve şirketteki rolünüz (kurucu, ortak veya yönetici)
• Üniversitenin teknokent talep formu (ODTÜ'de "teknokent ortaklık ve görevlendirme formu")
• Şirket sözleşmesi taslağı: unvan, faaliyet konusu, sermaye, pay dağılımı, müdür veya yönetim kurulu
• Ar-Ge proje özeti veya teknokent proje formu
• Şirketin akademik çalışmalarınıza etkisine dair kısa açıklama
• Yarı zamanlı çalışacaksanız ders programınızla çakışmayan bir çalışma planı
• Gerekiyorsa etik kurul görüşü ve TTO ile imzalanan lisans veya spin-off protokolü

Ortaklık oranı beyanı ve haftalık çalışma süresi gibi kalemleri bazı üniversiteler ayrıca isteyebilir. İzin süresi için yazılı bir standart bulunmuyor; süre bölüm, fakülte ve üniversite kurullarının toplanma takvimine bağlı. Dosyayı dönem başı ve sınav haftaları gibi yoğun dönemlerden önce vermek zaman kazandırır.

Limited mi, anonim şirket mi?

4691 sayılı Kanun şirket türü ayırmaz; ÜYK izniyle limited şirkette de anonim şirkette de ortak ve yönetici olabilirsiniz. 1 Ocak 2024'ten beri asgari sermaye limited şirkette 50.000 TL, anonim şirkette 250.000 TL. Mevcut şirketlerin bu tutarlara uyum süresi 31 Aralık 2026'da doluyor; eski bir şirkete ortak olacaksanız sermaye artırımı gündeme gelebilir.

Birkaç ortaklı, erken aşamadaki bir girişim için limited şirket pratiktir. Yatırım turu, çalışanlara pay opsiyonu veya TTO'ya pay verilmesi planlanıyorsa anonim şirket daha esnek bir yapı sunar. TÜBİTAK'ın BiGG Yatırım programı gibi hisse karşılığı yatırımlar da bu kararı etkiler; ayrıntılar girişim destekleri yazımızda.

Maaş, kazanç ve döner sermaye nasıl işler?

Akademisyene özgü en somut mali avantaj bir vergi istisnası değil, döner sermaye kesintisinin olmamasıdır. Yarı zamanlı çalışmadan ve aylıklı izinli görevlendirmeden elde edilen teknokent gelirleri kanunen döner sermaye dışındadır. Normalde üniversite dışına verilen hizmetlerin gelirinden 2547 md. 58'e göre en az %15 (atölye veya laboratuvarı olan birimlerde en az %30) kurum payı ve en az %5 BAP payı kesilir. Teknokent gelirinde bu kesintiler yoktur.

• Yarı zamanlı çalışmada üniversite maaşınız sürer, teknokentteki şirketten ayrıca ücret alabilirsiniz.
• Tam zamanlı (sürekli) çalışmada aylıksız izne ayrılırsınız. Kadronuz korunur ama üniversite maaşı ödenmez.
• Ders yükü devam eder. 2547 md. 36'daki haftalık asgari 10 saatlik ders yükü (öğretim görevlilerinde 12 saat) yarı zamanlı teknokent çalışması sırasında da geçerlidir.

Şirket dışında verdiğiniz kurumsal danışmanlık ise ayrı bir kanaldır ve döner sermaye üzerinden yürür (2547 md. 37). Üniversite-sanayi işbirliği projelerinde gelirin %85'inin öğretim elemanına ödenmesini öngören 2547 md. 58/k kuralı da teknokent geliriyle karıştırılmamalı; ikisi farklı hukuki yollardır. Kendi şirketinizden aldığınız ücretin teknokent personel teşviklerinden yararlanıp yararlanmayacağı, bölgede fiilen Ar-Ge personeli olarak çalışıp çalışmadığınıza bağlıdır. Bu konuyu mali müşavirinizle netleştirin.

Fikri mülkiyet: buluş kimin, gelir nasıl paylaşılır?

Üniversitede geliştirilen patent, yazılım, tasarım veya veri seti gibi çıktılar hizmet buluşu kurallarına göre çoğunlukla üniversiteye aittir. Şirketin bunları kullanabilmesi için TTO ile lisans, devir veya spin-off protokolü yapılması gerekir.

2026'nın en önemli değişikliği bu alanda oldu. 30 Temmuz 2026 kabul tarihli 7592 sayılı Kanun, 2547 sayılı Kanun'un ek 32. maddesine yeni fıkralar ekledi:

• Üniversite yönetim kurulları, hizmet buluşlarının hak sahipliğini teknoloji transfer ofisine (TTO) devredebilir.
• TTO'ya devredilen haklardan elde edilen gelirin üçte biri üniversitenin döner sermayesine, en az üçte biri buluşu yapana ödenir; kalanı TTO'da kalır.
• TTO'lar kamu ve özel sektör şirketleriyle ortaklık kurabilir; birden fazla üniversite ortak TTO kurabilir.

Bu düzenleme üniversitenin TTO aracılığıyla spin-off'unuza ortak olmasının yolunu açıyor, ama bunu zorunlu kılmıyor. Kanunda "üniversiteye zorunlu pay" kuralı yok. Lisans karşılığında pay veya gelir payı verilmesi bir müzakere konusu. "Buluşu yapana en az üçte bir" kuralı ise artık bu pazarlıkta kanuni bir referans noktası.

Sık yapılan hatalar

• Şirketi önce kurup izni sonra istemek. Kanun şirket kurmayı izne bağlamıştır. İzinsiz ortaklık veya yöneticilik 2547 md. 53 kapsamında disiplin riski doğurur.
• İzindeki rolün dışına çıkmak. Ortaklık izniyle müdür olmak veya yarı zamanlı izinle tam zamanlı çalışmak gibi.
• Fikri mülkiyeti protokolsüz kullanmak. Üniversitede geliştirilen bir buluşu veya yazılımı TTO ile anlaşmadan şirkette kullanmak.
• Teşvik kapsamını yanlış yorumlamak. Teknokent dışında yapılan satış ve hizmet gelirlerini istisna kapsamında göstermek veya personeli onaysız bölge dışında çalıştırıp ücret teşviki kullanmak.
• Üniversite görevlerini aksatmak. Yarı zamanlı izin, ders ve üniversite görevlerinin aksatılmaması şartına bağlıdır.
• Çıkar çatışmasını göz ardı etmek. Danışmanı olduğunuz öğrencileri şirkette çalıştırmak, şirketinizin kendi üniversitenizle iş yapması veya laboratuvarı protokolsüz kullanmak. Bu konularda üniversitenizin etik yönergesini önceden okuyun.

Gaziantep'te akademisyenler hangi teknokentte şirket kurabilir?

Gaziantep'te iki ayrı teknoloji geliştirme bölgesi var. Gaziantep Üniversitesi kampüsündeki Gaziantep Teknopark 2008'den beri faaliyette; ön kuluçka, kuluçka ve firma olmak üzere üç giriş yolu sunuyor ve firma başvurularını biri akademisyen biri sektör uzmanı iki hakeme değerlendirtiyor. Başpınar'daki Gaziantep OSB Teknokent ise organize sanayi bölgesinin içinde yer alıyor; sanayi firmalarına yakın olmak isteyen girişimler için bu konum bir artı. Akıl Yazılım olarak Gaziantep OSB Teknokent'teyiz. Hangi teknokenti seçerseniz seçin, izni kendi üniversitenizin ÜYK'si verir. Bölgedeki yazılım ekosistemi için Gaziantep yazılım firması sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Akademisyen girişimleri neden teknik ortağa ihtiyaç duyar?

Akademisyenin elinde güçlü bir araştırma sonucu vardır, ama bunu satılabilir bir ürüne dönüştürmek başka bir iştir. Ürün yazılımsa mimari, kullanıcı deneyimi, bulut altyapısı, güvenlik ve sürekli bakım gerekir. Bunların hepsini ders yükü ve araştırma takvimiyle birlikte yürütmek zordur. Teknokent teşviklerinden yararlanmak için de ürünün bölgede, onaylı bir proje kapsamında geliştirilmesi gerekir.

Akıl Yazılım bu noktada teknik kurucu ortak olarak devreye girer. Kurucu ortaklarımızdan Doç. Dr. Cemal Aktürk de akademisyen; akademik bir fikrin ürüne dönüşürken nerelerde tıkandığını yakından biliyoruz. Gaziantep OSB Teknokent'teki ekibimizle ürünü maliyetine geliştirip ortak olabiliyor ya da MVP'yi yatırımcıya sunulabilir hale getirebiliyoruz. Ortak olduğumuz ürünlerden bakım ve işletme ücreti almıyoruz. Teknik ortağın şirketteki payının da üniversite izin dosyasında görünmesi gerektiğini unutmayın; bu yüzden ortaklık yapısını başvurudan önce netleştirmek önemli.

Araştırmanızı bir ürüne dönüştürmeyi düşünüyorsanız iş modellerini girişimciler sayfamızda inceleyebilir, iletişim formu veya WhatsApp (+90 555 068 83 49) üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Kaynaklar

• 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (mevzuat.gov.tr)
• Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği (konsolide metin)
• Gaziantep Üniversitesi teknokent görevlendirme ve şirket kurma yönetmeliği
• Anadolu Üniversitesi TTO, akademisyen şirket kurma rehberi
• Anadolu Ajansı, teknoloji geliştirme bölgeleri verileri (25 Ekim 2026)